คณะนักวิจัยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์สร้างผลงานวิจัยสำคัญระดับนานาชาติ
ด้วยการค้นพบยีสต์สปีชีส์ใหม่ของโลกจากระบบนิเวศป่าชายเลนของประเทศไทย
และได้รับพระราชทานชื่อว่า “ยีสต์สิรินธร” (Sirindhorniae) เพื่อถวายเป็นพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
เนื่องในโอกาสมหามงคลเจริญพระชนมพรรษา 70 พรรษา
การค้นพบครั้งนี้เป็นผลงานของ
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พัณณิดา ขุนนามวงษ์ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สาวิตรี
ลิ่มทอง รองศาสตราจารย์ ดร.นันทนา สีสุข และนางสาวผจงวรรณ กังประโคน นิสิตปริญญาโท
ภาควิชาจุลชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
“ยีสต์สิรินธร” ยีสต์สปีชีส์ใหม่นี้ถูกค้นพบจากผิวใบของใบโกงกางใบเล็ก
(Rhizophora apiculata) ในพื้นที่สวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลน ร.9 จังหวัดจันทบุรี
ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบนิเวศที่มีความสำคัญต่อการรักษาสมดุลของธรรมชาติและเป็นแหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ
จากการศึกษาตัวอย่าง 20 ตัวอย่างในพื้นที่บริเวณสวนพฤกษศาสตร์ป่าชายเลน ร.9
จังหวัดจันทบุรี คณะนักวิจัยสามารถแยกยีสต์ได้ถึง 242
สายพันธุ์
สะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของจุลินทรีย์ที่ดำรงอยู่ในธรรมชาติ
แม้จะเป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
แต่ล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศ
และอาจเป็นแหล่งขององค์ความรู้ใหม่ที่สามารถนำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมในอนาคต และเมื่อนำมาระบุชนิดโดยอนุกรมวิธานระดับโมเลกุล
ด้วยการวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนสำหรับการจำแนกยีสต์ พบว่า
สายพันธุ์ส่วนใหญ่เป็นสปีชีส์ที่รู้จักแล้ว (known species) มีเพียงสายพันธุ์ DMKU-RG45
ที่มีลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนสำหรับการจำแนกยีสต์ไม่ตรงกับยีสต์สปีชีส์ที่รู้จักแล้วสปีชีส์ใดบนโลก
เมื่อนำยีสต์สายพันธุ์ดังกล่าวมาศึกษาเพิ่มเติมตามหลักการของอนุกรมวิธานพอลีฟลาสิก
(polyphasic taxonomy) ซึ่งประกอบด้วย
การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา ชีวเคมีและสรีวิทยา และ การวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนบางยีนเพิ่มเติม
พร้อมทั้งวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการของยีสต์ที่ค้นพบร่วมกับยีสต์ชนิดซึ่งรู้จักแล้วที่ใกล้เคียง
สรุปได้ว่ายีสต์ สายพันธุ์ DMKU-RG45 เป็นยีสต์สปีชีส์ใหม่
คณะวิจัยจึงตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ที่ระบุชนิด
(species epithet) ว่า “sirindhorniae” ตามพระนามของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี โดยได้รับพระราชทานพระราชานุญาตให้ใช้พระนามเป็นชื่อสปีชีส์
เพื่อถวายเป็นพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเจริญพระชนมพรรษา 70 พรรษา และเพื่อแสดงความเทิดทูนยกย่อง สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการส่งเสริมและสนับสนุนการศึกษาด้านวทรัพยากรธรรมชาติ
และการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยมาอย่างต่อเนื่อง
นอกจากความสำคัญในเชิงวิชาการแล้ว
การค้นพบ “ยีสต์สิรินธร”
ยังสะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพที่ซ่อนอยู่ในระบบนิเวศธรรมชาติของไทย
ซึ่งอาจเป็นต้นกำเนิดขององค์ความรู้และทรัพยากรชีวภาพที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อมนุษยชาติได้ในอนาคต
ผลการศึกษาพบว่า
ยีสต์สปีชีส์ใหม่นี้สามารถใช้แหล่งคาร์บอนได้หลากหลายชนิด และสามารถหมักแอลกอฮอล์จากกลูโคสได้
อย่างไรก็ตามนักวิจัยยังอยู่ระหว่างการศึกษาคุณสมบัติเพิ่มเติมเพื่อประเมินศักยภาพในการประยุกต์ใช้ด้านเกษตร
อาหาร และอุตสาหกรรมชีวภาพ
ซึ่งอาจนำไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชีวภาพของประเทศในอนาคต
ความสำเร็จครั้งนี้นอกจากจะเป็นการเพิ่มฐานข้อมูลสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ให้กับโลก
ยังตอกย้ำศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างองค์ความรู้ระดับสากลจากทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ
และบทบาทของมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นสถาบันการศึกษาในการขับเคลื่อนงานวิจัยที่เชื่อมโยงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพกับการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน
เพื่อประโยชน์ของสังคม ประเทศชาติ และมนุษยชาติในระยะยาว
