นางสาวชไมพร แสนใจ ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา (ศมข.พะเยา) เปิดเผยว่า กรมการข้าว โดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา ดำเนินโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าจังหวัดพะเยา มุ่งปรับเปลี่ยนการผลิตข้าวแบบดั้งเดิมสู่เกษตรมูลค่าสูง โดยนำองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่การเลือกใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดี การจัดการแปลงนาอย่างมีประสิทธิภาพ ไปจนถึงการพัฒนาคุณภาพสินค้าและเชื่อมโยงตลาด เพื่อเพิ่มรายได้และความสามารถฃในการแข่งขันของเกษตรกร
หัวใจสำคัญของโครงการ คือการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตควบคู่กับการลดต้นทุน โดยส่งเสริมการใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี การใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน การบริหารจัดการน้ำอย่างเหมาะสม ตลอดจนการใช้เครื่องจักรกลและเทคโนโลยีดิจิทัลช่วยวางแผนการผลิต เพื่อลดการสูญเสียทรัพยากรและใช้ปัจจัยการผลิตอย่างคุ้มค่า พร้อมสนับสนุนให้เกษตรกรจัดทำบัญชีต้นทุนและผลตอบแทน เพื่อให้ทราบต้นทุนที่แท้จริงและวางแผนการผลิตได้อย่างเหมาะสม
ขณะเดียวกัน ยังส่งเสริมการผลิตข้าวตามมาตรฐานที่เหมาะสม ทั้งมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) และมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ เพื่อยกระดับคุณภาพและความปลอดภัยของผลผลิต สร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภค รวมถึงต่อยอดข้าวที่มีอัตลักษณ์ของจังหวัด โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิพะเยาที่ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ให้มีมูลค่าเพิ่มผ่านการสร้างแบรนด์ การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ ระบบตรวจสอบย้อนกลับ และการเชื่อมโยงตลาดกับผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ
นอกจากนี้ ยังส่งเสริมแนวทางเศรษฐกิจ BCG ด้วยการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า นำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรกลับมาใช้ประโยชน์ และสนับสนุนกระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงแนวทางลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากนาข้าว เพื่อเตรียมความพร้อมให้เกษตรกรปรับตัวต่อความต้องการของตลาดที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพ ความปลอดภัย และความยั่งยืน
“การเปลี่ยนผ่านจากการปลูกข้าวแบบดั้งเดิมสู่เกษตรมูลค่าสูงจึงไม่ได้หมายถึงการเพิ่มปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการยกระดับข้าวให้มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน มีอัตลักษณ์ และสามารถแข่งขันในตลาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยี นวัตกรรม การบริหารจัดการ และการตลาดอย่างเป็นระบบ ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างความเข้มแข็งให้แก่ภาคการเกษตร และยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรจังหวัดพะเยาได้อย่างยั่งยืนลายเป็น 'เกษตรมูลค่าสูง' ที่สร้างรายได้มากกว่าเดิมหลายเท่า การยกระดับข้าวพะเยาให้เป็นสินค้าเกรดพรีเมียม จึงจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กันทั้งด้านการผลิต การรับรองมาตรฐาน และการตลาด เพิ่มโอกาสในการเข้าถึงตลาดที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพและความปลอดภัย ตลอดจนสามารถต่อยอดไปสู่การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ การสร้างแบรนด์ และการเชื่อมโยงตลาดกับผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ”นางสาวชไมพร แสนใจ ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา กล่าว
“ข้าวน้ำจำ พะเยา” ต้นแบบแปรรูป เพิ่มมูลค่าผลผลิต
ด้าน นางสาวธัญลักษณ์ ปิงเมือง ประธานกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว หมู่ 2 ตำบลจำป่าหวาย อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา และประธานวิสาหกิจชุมชนเกษตรผสมผสานสู่การแปรรูปเชิงนวัตกรรม (ข้าวน้ำจำ) กล่าวว่า การสนับสนุนจากศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยาช่วยให้เกษตรกรรวมกลุ่มวางแผนการผลิตและบริหารจัดการแปลงนาได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยการส่งเสริมให้ใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดีและนำเทคโนโลยีที่เหมาะสมมาใช้ ทำให้ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ และสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ดีไว้ใช้ในฤดูกาลถัดไป ช่วยลดต้นทุนการผลิตได้เฉลี่ย 300–500 บาทต่อไร่ ซึ่งนอกจากการพัฒนาคุณภาพข้าวแล้ว กลุ่มยังต่อยอดผลผลิตด้วยการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย อาทิ ข้าวหนุกงาอบกรอบ โจ๊ก ข้าวควบหรือข้าวเกรียบว่าว และข้าวสารบรรจุถุงภายใต้แบรนด์ “ข้าวน้ำจำ พะเยา” ช่วยเพิ่มทางเลือกในการจำหน่ายและสร้างมูลค่าให้ผลผลิตมากกว่าการขายข้าวเปลือกเพียงอย่างเดียว โดยมีช่องทางการตลาด ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น ตลาดเกษตรกรออนไลน์ ควบคู่กับการออกงานแสดงสินค้าและจำหน่ายผ่านหน้าร้านของวิสาหกิจชุมชน ซึ่งช่วยให้เข้าถึงผู้บริโภคได้หลากหลายกลุ่ม และเพิ่มโอกาสในการจำหน่ายสินค้าโดยตรง
นางสาวธัญลักษณ์ กล่าวอีกว่า การแปรรูปผลผลิตและสร้างแบรนด์ของชุมชนช่วยเพิ่มช่องทางการตลาด ลดการพึ่งพาพ่อค้าคนกลาง และเพิ่มอำนาจต่อรองด้านราคา เกษตรกรจึงสามารถสร้างมูลค่าจากผลผลิตได้มากขึ้น โดยเน้นผลิตข้าวคุณภาพดีและพัฒนาสินค้าให้ตอบโจทย์ผู้บริโภค แทนการมุ่งเพิ่มปริมาณเพียงอย่างเดียว จึงมองว่า การขับเคลื่อนโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าจังหวัดพะเยา เป็นการพัฒนาตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทั้งการลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ยกระดับมาตรฐาน และสร้างมูลค่าเพิ่มผ่านการแปรรูปและการตลาด โดยมีเป้าหมายให้เกษตรกรก้าวจากผู้จำหน่ายผลผลิตขั้นต้นสู่การเป็นผู้ผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ มีแบรนด์ และเข้าถึงผู้บริโภคได้มากขึ้น อันจะนำไปสู่การเพิ่มรายได้และสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน
